ใครที่กำลังคิดจะจัดบ้านให้เป็น smart home แบบควบคุมเองภายในบ้านโดยไม่พึ่งระบบ cloud อาจเคยสงสัยว่าอุปกรณ์จากแบรนด์ Sonoff ที่ใช้ระบบ Zigbee จะสามารถนำมาใช้งานร่วมกับ Home Assistant ได้ไหม คำตอบสั้นๆ คือใช้ได้เลย และยังเป็นหนึ่งในตัวเลือกยอดนิยมอันดับต้นๆ ของคนทำบ้าน smart home ยุคนี้อีกด้วย

จุดเด่นของการจับคู่ระหว่าง Sonoff กับ Home Assistant อยู่ที่การเชื่อมต่อและสั่งงานได้แบบ local control หรือการควบคุมภายในระบบเครือข่ายบ้านโดยตรง ไม่ต้องวิ่งออกอินเทอร์เน็ตไปหาเซิร์ฟเวอร์ภายนอก ทำให้ทำงานได้อย่างรวดเร็วและมีความเสถียรสูงมาก

อุปกรณ์ Zigbee ทำงานอย่างไรกับ Home Assistant

ข้อควรรู้แรกคือพวกอุปกรณ์ Zigbee ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเซ็นเซอร์ สวิตช์ หรือรีเลย์ควบคุมไฟ จะไม่สามารถเชื่อมต่อกับระบบ Wi-Fi บ้านได้โดยตรงเหมือนอุปกรณ์ทั่วไป แต่จำเป็นต้องสื่อสารผ่านตัวกลางที่เรียกว่า Zigbee coordinator ซึ่งทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมระหว่าง Home Assistant กับอุปกรณ์ Zigbee ทั้งหมด

โครงสร้างการเชื่อมต่อจริงจึงเป็นไปตามลำดับคือ Home Assistant สั่งการไปยัง Zigbee coordinator แล้วตัว coordinator ก็จะส่งสัญญาณไปควบคุมอุปกรณ์ Zigbee แต่ละชิ้นในบ้านอีกที ซึ่งในตลาดก็มีอุปกรณ์ coordinator ให้เลือกใช้งานหลายรุ่นตามงบประมาณและความต้องการ

อย่างเช่น SONOFF Dongle-Plus-MG24 ในราคา 49 ดอลลาร์ (ราว 1,600 บาท) ซึ่งเป็น USB dongle ขนาดกะทัดรัดที่อัปเกรดมาใช้ชิป EFR32MG24 รองรับทั้ง Zigbee และ Matter over Thread หรือถ้าใครต้องการประสิทธิภาพสูงขึ้นมาอีกก็มี SONOFF Dongle-M ราคา 69 ดอลลาร์ (ราว 2,300 บาท) ที่มาพร้อมการเชื่อมต่อผ่าน Ethernet, Wi-Fi, USB และเสาอากาศคู่ รวมถึงรองรับระบบ PoE ด้วย

นอกจากนี้ยังมีตัวเลือกจากแบรนด์อื่นอย่าง Aeotec Zi-Stick ราคา 69 ดอลลาร์ (ราว 2,300 บาท) ที่ใช้เทคโนโลยี Zigbee 3.0 เปลี่ยนบอร์ดอย่าง Raspberry Pi, Orange Pi, BeagleBone หรือ PC ให้กลายเป็น gateway ได้ทันที และตัวท็อปอย่าง Home Assistant ZBT-2 Connect ราคา 89 ดอลลาร์ (ราว 3,000 บาท) ที่ออกแบบสายอากาศมาเป็นพิเศษเพื่อระยะส่งสัญญาณและความเสถียรสูงสุด

เลือก ZHA หรือ Zigbee2MQTT แบบไหนที่ใช่สำหรับคุณ

เมื่อมีตัว coordinator แล้ว ขั้นตอนสำคัญถัดมาคือการเลือกแพลตฟอร์มในการจัดการเครือข่าย Zigbee ซึ่งใน Home Assistant จะมี 2 ทางเลือกหลักคือ ZHA และ Zigbee2MQTT ซึ่งทั้งคู่ทำหน้าที่เชื่อมต่อและรับส่งข้อมูลเหมือนกัน แต่มีรูปแบบการทำงานเบื้องหลังที่ต่างกัน

ZHA หรือ Zigbee Home Automation เป็นระบบที่ถูกบิลต์อินมาใน Home Assistant เรียบร้อยแล้ว ข้อดีคือตั้งค่าง่ายที่สุด แค่เสียบตัว coordinator เข้าไปก็พร้อมแอดอุปกรณ์ได้ทันทีจากหน้าจอ Home Assistant เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้นที่ต้องการความเรียบง่ายและไม่ซับซ้อน

ส่วน Zigbee2MQTT จะทำงานเป็นอีกชั้นหนึ่งแยกออกมาต่างหาก แล้วค่อยส่งข้อมูลกลับมาหา Home Assistant ผ่านโปรโตคอล MQTT แม้จะต้องตั้งค่าเพิ่มขึ้นนิดหน่อย แต่มันมาพร้อมจุดเด่นตรงที่รองรับอุปกรณ์หลากหลายกว่า มีเครื่องมือดูสถานะเครือข่ายที่ละเอียดกว่า และอุปกรณ์ Zigbee รุ่นใหม่ๆ มักจะถูกเพิ่มเข้ามาสนับสนุนใน Zigbee2MQTT ก่อน ZHA เสมอ

เหตุผลที่ Sonoff กลายเป็นทางเลือกยอดนิยม

ทางฝั่งผู้ผลิตอย่าง Sonoff เองก็ให้การซัพพอร์ตระบบเปิดอย่างจริงจัง มีการออกเอกสารแนะนำการใช้งานอุปกรณ์ร่วมกับทั้ง ZHA และ Zigbee2MQTT อย่างเป็นทางการ ทำให้ผู้ใช้มั่นใจได้ว่าซื้อไปแล้วจะใช้งานได้ราบรื่นโดยไม่โดนแพ

ด้วยความที่มีไลน์สินค้าครบถ้วน ตั้งแต่เซ็นเซอร์ตรวจจับความเคลื่อนไหว เซ็นเซอร์วัดอุณหภูมิ สวิตช์ สวิตช์รีเลย์ ไปจนถึง presence sensor ในราคาที่เข้าถึงง่าย เมื่อนำมาจับคู่กับ Home Assistant จึงทำให้คนรักบ้านไอทีสามารถสร้างระบบ smart home ขนาดใหญ่ที่ควบคุมทุกอย่างได้ในบ้านตัวเองอย่างสมบูรณ์แบบ แล้วคุณล่ะ มีแผนจะเลือกใช้ ZHA หรือ Zigbee2MQTT ในการจัดการอุปกรณ์ Zigbee ในบ้านของคุณ?